Hai thời đoạn này nếu trẻ được cung cấp đầy đủ dưỡng chất và có môi trường sống lành mạnh thì sẽ đạt được chiều cao tối ưu.
giai đoạn trẻ nhỏ dưới 12 tháng
1.000 ngày đầu đời được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh là tuổi vàng phát triển chiều cao và thể chất. Trẻ có thể tăng 25cm trong năm trước hết và 10cm mỗi năm trong 2 năm tiếp theo, nếu được bổ sung dinh dưỡng đúng và đủ. Đây là tuổi quyết định đến 60% khả năng tăng trưởng chiều cao của trẻ trong ngày mai.
1.000 ngày đầu đời là giai đoạn vàng phát triển chiều cao và thể chất của trẻ.
Trẻ nhỏ dưới 12 tuổi đạt tốc độ phát triển nhanh nhất so với mọi giai đoạn khác. Trẻ có cân nặng gấp đôi cân nặng sơ sinh trong vòng 4-5 tháng đầu và gấp 3 lần cân nặng lọt lòng vào cuối năm thứ nhất. Đến ngày sinh nhật đầu tiên của trẻ, chiều dài nằm (nghĩa là chiều cao của trẻ) đã tăng gấp rưỡi so với chiều dài khi sinh.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, tuổi trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng cao nhất là từ 12-24 tháng tuổi và tỷ lệ suy dinh dưỡng giữ ở mức cao cho tới 60 tháng (5 tuổi). Những trẻ bị suy dinh dưỡng trong 2 năm đầu của cuộc sống sẽ bị ảnh hưởng đến phát triển thể lực, đặc biệt là chiều cao của trẻ ở tuổi vị thành niên. Sự phát triển trí tuệ của những trẻ này cũng sẽ kém hơn những trẻ khác. Trẻ dưới 2 tuổi cũng là giai đoạn diễn ra sự chuyển tiếp về nuôi dưỡng (ăn dặm và sau đó dần chuyển sang ăn bữa ăn cùng gia đình), đồng thời là tuổi trẻ dễ bị mắc các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là tiêu chảy và viêm đường hô hấp. Do vậy, trong tuổi này trẻ cần được chăm nom cẩn thận hơn.
Sau 2 tuổi, tốc độ tăng trưởng không quá nhanh khoảng 6,2cm mỗi năm, mật độ xương cũng tăng lên khoảng 1% một năm ở cả bé trai và bé gái. Tuy nhiên, việc có chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng sẽ tiếp kiến tương trợ cho sự phát triển chắc khỏe của xương là tiền đề cho sự phát triển chiều cao ở lứa tuổi dậy thì.
Thực phẩm giúp trẻ tăng chiều cao.
tuổi dậy thì
Lứa tuổi dậy thì (qui định là từ 12-18 tuổi) đặc trưng bởi sự tăng trưởng vượt bậc về cả cơ bắp, khung xương cũng như các chức năng sinh dục. Tốc độ tăng trưởng nhanh cả về chiều cao, cân nặng và trẻ sẽ đạt đỉnh của tốc độ tăng chiều cao khi mà trẻ có thể tăng khoảng 10-15 cm/năm và mức tăng sẽ giảm dần sau đó. Ở giai đoạn 10 tuổi, cứ mỗi năm bé gái tăng 10cm chiều cao và tăng dần đến khi đạt được 15cm một năm ở độ tuổi 12. Đỉnh tốc độ tăng trưởng của trẻ nam là 12 tuổi (10cm/năm) và đạt tối đa đến 14 tuổi (15cm/năm). Tốc độ tăng trưởng sẽ giảm dần trong khoảng 15 tuổi ở phụ nữ và khoảng 17 tuổi ở nam giới. thời kì phát triển chiều cao mạnh nhất ở nữ giới là từ 8-17 tuổi, quyết định đến 23% chiều cao làng nhàng ở người trưởng thành. kích tấc xương, khối lượng xương và mật độ chất khoáng ở mỗi xương tăng lên khoảng 4% mỗi năm tính từ thời đoạn trẻ 8 tuổi cho đến qua giai đoạn vị thành niên. Sự tích lũy chóng vánh về khối lượng xương có hệ trọng đến sự tăng trưởng và phát triển chiều cao và có thể cả sự hoạt động của các hormon tăng trưởng như IGF-1, steroid sinh dục và các receptor của các hormon. Vai trò của khẩu phần ăn càng trở nên rất quan trọng đối với sự phát triển cơ thể của trẻ con trong thời đoạn này. Các chất dinh dưỡng chính để tăng trưởng và phát triển gồm protein, sắt, canxi, vitamin A, vitamin D, iod và kẽm. Ngoài ra, còn có vai trò của hormon GH và các hormon sinh dục. Trong thời đoạn này, cơ thể có nhiều tiềm năng để khắc phục các tình trạng chậm phát triển do thiếu dinh dưỡng ở các tuổi trước. Lưu ý việc dùng thuốc thay thế hormon chỉ sử dụng trong những trường hợp trẻ đã được thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng chặt để chẩn đoán xác định, tuyệt đối không tự ý dùng các thuốc thay thế hormon này sẽ không có tác dụng và hiểm tính mạng của trẻ.
Nhiều nghiên cứu còn cho thấy, ở những năm tiếp theo, khi thân thể được ăn uống hợp lý, hăng hái đoàn luyện thể dục thể thao trong môi trường và lối sống lành mạnh, chiều cao con người vẫn tiếp chuyện tăng ít cho đến 25 tuổi ở phụ nữ và 28 tuổi ở nam giới.
nên nắm bắt được các thời đoạn tăng trưởng chiều cao của trẻ cùng với các nguyên tố ảnh hưởng đến chiều cao đặc biệt là dinh dưỡng hợp lý giúp cho các bậc phụ huynh có biện pháp can thiệp kịp thời giúp trẻ đạt được chiều cao tối ưu.
TS.BS. PHAN BÍCH NGA (GĐ trọng tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì - Viện Dinh dưỡng Quốc gia)
