Các nước bắt đầu tích trữ lương thực

Kazakhstan – một trong những nước xuất khẩu bột mỳ lớn nhất thế giới, đã cấm xuất khẩu sản phẩm này, cùng cà rốt, đường và khoai tây. Serbia cũng đã cấm xuất khẩu dầu hướng dương và nhiều sản phẩm khác. Còn Nga để ngỏ khả năng này và cho biết đang theo dõi tình hình hàng tuần.

Chỉ vài nước trên thế giới có động thái này và không có dấu hiệu kiên cố nà sẽ còn nhiều nước làm điều hao hao. Tuy nhiên, Bloomberg cho rằng điều đó đang làm dấy lên câu hỏi: Đây có phải sự khởi đầu của chủ nghĩa dân tộc trong lương thực, đe dọa thêm dòng chảy thương nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu?

"Điều này đã xảy ra rồi. Và tuốt luốt những gì chúng ta có thể thấy là hoạt động phong tỏa sẽ càng ngày càng tồi hơn", Tim Benton – Giám đốc Nghiên cứu các rủi ro mới nổi tại Chatham House cho biết.

Bên trong một kho dự trữ gạo ở Ayutthaya, Thái Lan. Ảnh: Reuters

Dù nguồn cung thực phẩm toàn cầu vẫn rất dồi dào, các rào cản logistics đang khiến việc đưa sản phẩm đến nơi cấp thiết khó khăn hơn. Đại dịch đang khiến các nước phải áp dụng biện pháp phong tỏa, người dân đổ xô mua hàng tàng trữ, còn các công ty lại thiếu nhân lực.

Tác động kinh tế của đại dịch lên thế giới chỉ vừa mới bắt đầu. Quy mô của các biện pháp hạn chế thương nghiệp trên gợi lại tác động thụ động của chủ nghĩa bảo hộ. Việc này càng đúng khi các động thái trên được đưa ra vì lo lắng chứ không phải vì thất bát hay các vấn đề về nguồn cung khác.

Rất nhiều chính phủ đã đưa ra các biện pháp mạnh tay, như đưa ra giờ thiết quân luật, hạn chế tụ họp đông người hoặc thậm chí hạn chế người dân ra ngoài làm việc khác ngoài mua nhu yếu phẩm. Điều này có thể ảnh hưởng đến chính sách lương thực, Ann Berg, nhà tham mưu độc lập và doanh nhân lương thực lâu năm nhận định. "Bạn có thể thấy chế độ chia khẩu phần như thời chiến, kiểm soát giá cả và dự trữ trong nước", bà nói.

Một số quốc gia đang bổ sung thêm vào kho dự trữ chiến lược của họ. Trung Quốc – nước tiêu thụ và sản xuất gạo lớn nhất thế giới đã cam kết mua nhiều hơn bao giờ hết từ vụ mùa nội địa, dù rằng chính phủ đã dự trữ gạo và tiểu mạch đủ cho một năm tiêu thụ.

Các nhà nhập cảng lúa mì hàng đầu gồm Algeria và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đưa ra các gói thầu mới, trong khi Morocco dừng áp thuế nhập khẩu mặt hàng này đến giữa tháng 6.

Tuy nhiên, khi các chính phủ thực hành các biện pháp để tàng trữ lương thực, họ có nguy cơ phá vỡ một hệ thống toàn cầu, đã được tăng cường tính kết nối trong vài thập kỷ gần đây.

Kazakhstan đã dừng xuất khẩu các loại thực phẩm khác như kiều mạch và hành tây, trước khi dừng xuất khẩu bột mỳ tuần này. Động thái mới nhất này ảnh hưởng lớn hơn nhiều với các doanh nghiệp trên toàn cầu phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu để sản xuất bánh mỳ.

Đối với một số mặt hàng, phần lớn nguồn cung vật liệu đến từ rất ít quốc gia xuất khẩu. Do đó, sự ngắt quãng với những lô hàng này sẽ gây ra sự phân rẽ lớn trên toàn cầu. thí dụ, Nga là nước xuất khẩu tiểu mạch hàng đầu thế giới và là nhà cung cấp đẵn cho Bắc Phi.

"Nếu các chính phủ không hiệp tác để bảo đảm chuỗi cung ứng toàn cầu và họ chỉ đặt quốc gia mình lên hàng đầu, thế giới sẽ rơi vào tình thế tối. < sáng dạ hơn", Benton tại Chatham House nói.

Ông cảnh báo việc đua trữ cùng với chủ nghĩa bảo hộ rút cuộc có thể khiến giá thực phẩm tăng cao hơn. "Nếu bạn hoảng loạn khi mua cho vụ mùa năm tới, sau đó giá sẽ tăng cao và khiến các nhà hoạch định chính sách hoảng loạn hơn", ông nói.

Giá hàng hóa lên cao cũng có thể gây bất ổn lớn. Giá bánh mỳ có lịch sử gắn với khởi đầu bất ổn chính trị. Trong các đợt tăng giá năm 2011 và 2008 đã có những cuộc bạo loạn thực phẩm tại hơn 30 quốc gia ở châu Phi, Á và Trung Đông. "Không có nguồn cung thực phẩm, xã hội có thể bị phá vỡ", Benton cho hay.

Trong những thập kỷ trước, giá lương thực tăng do các vấn đề biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến vụ mùa, cũng như chính sách của các nước khiến hậu quả nặng nề hơn. Năm 2010, Nga sang đợt nắng nóng kỷ lục gây thiệt hại vụ lúa mỳ khiến nước này cấm xuất khẩu để bảo đảm đủ nguồn cung nội địa. Đến tháng 2/2011, thước đo giá lương thực toàn cầu của liên hiệp Quốc đạt mức cao kỷ lục.

Diễn biến chỉ số giá lương thực toàn cầu của liên hiệp quốc từ năm 2010 đến nay. Ảnh: Bloomberg

"Với những vấn đề chúng ta đang phải đối mặt, chưa phải lúc để ứng dụng các chính sách rưa rứa. Thay vào đó, đây là thời điểm để hiệp tác và phối hợp", Maximo Torero, kinh tế trưởng tại Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc cho biết.

Tất nhiên, các lệnh cấm sẽ không tồn tại lâu và dấu hiệu phục hồi có thể khiến các quốc gia dừng những biện pháp rắn rỏi. Khi người tiêu dùng thấy nhiều sản phẩm trên kệ hơn, họ có thể dừng điển tích.

X5 Retail, nhà bán sỉ lớn nhất nước Nga cho biết nhu cầu với các thực phẩm thiết yếu đang bắt đầu ổn định. Tại Mỹ, các nhà bán sỉ lớn Walmart đã rút ngắn thời kì mở cửa để nhân viên bổ sung hàng lên kệ.

ngày nay, giá một số thực phẩm đã bắt đầu tăng vì nhu cầu đột biến. Giá hiệp đồng lúa mỳ mai sau ở Chicago – mức chuẩn cho toàn cầu đã tăng hơn 6% trong tháng 3. Giá thịt bò bán sỉ ở Mỹ cũng tăng cao nhất từ năm 2015, giá trứng cũng cao hơn.

Trong khi đó, USD đang tăng mạnh so với một loạt tiền tệ ở các thị trường mới nổi. Điều này làm giảm sức mua đối với các nhà nước xuất khẩu – thường được định giá bằng đồng tiền xanh.

"rốt cục, bất kỳ sự ngắt quãng vì lý do gì, các nước phát triển chậm với đồng bạc yếu sẽ bị tổn thương nhiều nhất" Berg nhận định.

Tú Anh (theo Bloomberg)